Anale fissuur

In onderstaand overzicht kunt u zien welke klachten (in rood) erop kunnen wijzen dat u een anale fissuur heeft. Onderaan de pagina vindt u algemene informatie over de anale fissuur.

Een fissuur is niet altijd zichtbaar aan de buitenkant van de anus. Bij voorzichtig spreiden van de anus is de fissuur vaak wel zichtbaar. Zie Afbeelding 1 en 2 hieronder. Soms zit er ook een bobbeltje aan de buitenkant van de anus. Dat is dan geen aambei maar de zwelling die op de rand van de fissuur ontstaat (sentinel pile), zie Afbeelding 3.

Afbeelding 1
Afbeelding 2
Afbeelding 3

Indien u denkt last te hebben van een fissuur, zijn de volgende maatregelen belangrijk:

  • Zorg voor zachte ontlasting. Het is belangrijk dat uw ontlasting zacht is en het liefst maar één keer per dag komt. Het beste is om een vezelrijk dieet te nemen. Vezels nemen vocht op en hierdoor blijft de ontlasting zacht en soepel. Vezels zitten met name in groente, fruit en volkorenproducten. Klik hier voor adviezen over vezelrijke voeding. U kunt ook laxeermiddelen nemen maar het nadeel hiervan kan zijn dat de ontlasting dun wordt en daardoor ook zuurder en/of dat u vaker per dag moet ontlasten.

  • Toilethouding en toiletgedrag . Ga bij voorkeur alleen bij aandrang naar het toilet om te ontlasten. Pers niet. Plaats uw voeten op een verhoginkje. Als u tijdens het ontlasten schrikt van de pijn, probeer dan de buik niet in te trekken en niet krampachtig op het toilet te gaan zitten. Als u dit doet, spant u de bekkenbodemspier ook aan en dan sluit de anus juist af. Om dit te voorkomen, kunt u tijdens het ontlasten op uw handrug blazen zonder de lucht te laten ontsnappen. Kijk hier voor meer informatie over de juiste toilethouding.

  • Neem zo nodig pijnstilling. Pijn moet worden bestreden met pijnstillers. Flink zijn en de pijn verbijten is geen goed idee omdat de binnenste kringspier aanspant vanwege de pijn. Dit is een ‘reflex spier’ die u niet kunt aansturen. Deze verkrampt als u pijn heeft en sluit daardoor de anus af. Hierdoor kan de fissuur juist moeilijker genezen en chronisch worden. Indien u niet allergisch bent, neem pijnstilling (paracetamol 500mg tot maximaal iedere 6 uur 2 tabletten) en eventueel lidocaïne vaseline zalf, een verdovende crème die de pijn ook kan dempen.

  • Diltiazem crème. Indien de pijn niet overgaat binnen 1-2 weken is het verstandig om te starten met diltiazem crème. Hiervoor heeft u een recept nodig. Het is belangrijk om de crème in de anus aan te brengen. Indien uw huisarts geen mogelijkheid heeft om dit voor te schrijven, kunt u contact met ons opnemen. Kijk hier voor ons filmpje hoe u de crème het beste aan kunt brengen.
Wat is een anale fissuur?

Een anale fissuur is een pijnlijk scheurtje in het slijmvlies van de anus, ook wel anuskloof of fissura ani genoemd. Het verloopt in de lengterichting en bevindt zich in de anus meestal op de middellijn aan de voor- of achterkant. Soms is het vanaf de buitenkant niet zichtbaar. Als de fissuur langer bestaat, is er vaak een goedaardige aangroeiing (wild vlees) van het slijmvlies (sentinel pile) zichtbaar en/of voelbaar. Dit kan men onterecht voor een aambei aanzien.

Er zijn twee soorten fissuren:

  • Acute fissuur. De acute fissuur ontstaat vaak na harde ontlasting, een periode van diarree of een trauma. Meestal is er dan ook sprake van bloedverlies en wordt een gevoel van ‘de huid die openscheurt’ beschreven. Dit type fissuur geneest vaak snel, zolang er geen sprake is van harde ontlasting.
  • Chronische fissuur. Als een fissuur langer dan 6 weken bestaat, spreken we van een chronische fissuur. Dit betekent niet dat de fissuur nooit meer geneest, maar omdat de inwendige sluitspier verkrampt (hypertonie) is de doorbloeding van de fissuur verminderd. De verkramping wordt veroorzaakt door een reflex waar onze hersenen geen controle over hebben. Door de verkramping duurt het langer voordat de kringspier ontspant en is de spier ook pijnlijk tijdens de passage van ontlasting omdat hij oprekt.
Klachten bij een anale fissuur
  • Anale pijn. Een anale fissuur is pijnlijk. De pijn treedt vaak al op bij aandrang en geeft tijdens de passage van ontlasting het gevoel alsof er een glasscherf passeert. Na de ontlasting is de pijn meestal snel over.
  • Anaal bloedverlies. Meestal is bij een anale fissuur ook sprake van bloedverlies. Dit treedt meestal op bij afvegen.
  • Anaal bultje. Als de fissuur wat langer bestaat, ontstaat er aan de buitenkant een bultje. Dit is wildvlees, maar lijkt op een aambei. Zie ook afbeelding 3 hierboven. Vaak gaat dit vanzelf weer weg als de fissuur genezen is. Het is wel belangrijk om op tijd te beginnen met de juiste behandeling voor de fissuur. Vaak wordt gedacht dat er een aambei zit en gestart met behandeling voor aambeien. Meestal helpt die behandeling niet.

Bij een langer bestaande fissuur kunnen de volgende klachten ontstaan:

  • Ontsteking. Soms ontstaat er een ontsteking in de fissuur. Dan kan er pus uit de anus komen, of een bultje net naast de anus ontstaan. Het is belangrijk om dan een arts om advies te vragen.
  • Moeizame stoelgang. Door de verkramping van de kringspier en de bekkenbodemspier passeert de ontlasting moeilijker waardoor de ontlasting de vorm van een potlood krijgt.
  • Bekkenbodempijn. De anale pijn kan leiden tot angst om te poepen waardoor u het ontlasten uitstelt. Tijdens de ontlasting trekt u mogelijk van schrik de schouders op of de buik in. Hierdoor trekt u de bekkenbodemspier aan. Dit kan ertoe leiden dat de bekkenbodemspier tijdens het poepen niet goed meer kan ontspannen (anisme). Pijn door bekkenbodem verkramping treedt vaak een half uur na de ontlasting op en kan dan uren duren (levator ani syndroom).
Oorzaken van een anale fissuur
  • Verstopping (obstipatie). Door verstopping, harde ontlasting of hard persen kan een anale fissuur ontstaan. 
  • Verkramping van de kringspier. De kringspier kan een hogere spanning hebben dan normaal bijvoorbeeld door stress. Soms hebben mensen een dikkere kringspier. Door die verkramping van de kringspier kan de ontlasting moeilijker passeren. Ook vermindert de doorbloeding waardoor een wondje in de anus minder goed geneest.
  • Inflammatoire darmziekte. Bij de ziekte van Crohn kunnen ook fissuren ontstaan.
Adviezen bij klachten van een anale fissuur
  • Zorg voor zachte ontlasting. Het is belangrijk dat uw ontlasting zacht is en het liefst maar één keer per dag komt. Het beste is om een vezelrijk dieet te nemen. Vezels nemen vocht op en hierdoor blijft de ontlasting zacht en soepel. Vezels zitten met name in groente, fruit en volkorenproducten. Klik hier voor adviezen over vezelrijke voeding. U kunt ook laxeermiddelen nemen maar het nadeel hiervan kan zijn dat de ontlasting dun wordt en daardoor ook zuurder en/of dat u vaker per dag moet ontlasten.
  • Drink voldoende. Drink dagelijks minstens 1,5 tot 2 liter vocht. Drink niet teveel koffie, thee, koolzuurhoudende dranken. Deze prikkelen de anus en daarvan kunnen uw klachten verergeren.
  • Beweging. Door regelmatig te bewegen wordt de darmbeweging gestimuleerd en kunt u verstopping voorkomen. Als u veel zit of lang achter elkaar staat, is de kans op verstopping groter.
  • Hygiëne. Gebruik alleen zacht toiletpapier of spoel de anus af met de douche. Dep vervolgens de anus goed droog. Gebruik weinig of geen zeep en gebruik geen vochtige toiletdoekjes. Dit kan de jeuk en irritatie rond de anus verergeren. U kunt ook een wattenschijfje met olie gebruiken.
  • Gezond toiletgedrag. Ga alleen bij aandrang naar het toilet en forceer het niet. Pers niet als u geen aandrang heeft. Neem een juiste toilethouding aan: rechtop, ontspannen en met uw voeten op een voetenbankje. Kijk hier voor meer informatie over de juiste toilethouding.
Onderzoek en diagnose bij een anale fissuur

Meestal zijn de klachten zo duidelijk, dat uitwendig lichamelijk onderzoek alleen al voldoende is. Veel mensen zijn bang voor kanker als ze zoveel pijn in hun anus hebben. In de meeste gevallen van anale pijn is er echter sprake van een fissuur of een andere goedaardige aandoening van de anus. Indien het bij het lichamelijk onderzoek niet duidelijk is, of indien de klachten niet overgaan met eenvoudige maatregelen, kan verder onderzoek gedaan worden.

Behandeling van een anale fissuur

Indien bovengenoemde adviezen niet of onvoldoende helpen, worden de volgende behandelingen geadviseerd:

  • Neem pijnstilling. Pijn moet worden bestreden met pijnstillers. Flink zijn en de pijn verbijten is geen goed idee omdat de binnenste kringspier aanspant vanwege de pijn. Dit is een ‘reflex spier’ die u niet kunt aansturen. Deze verkrampt als u pijn heeft en sluit daardoor de anus af. Hierdoor kan de fissuur juist moeilijker genezen . Indien u niet allergisch bent, neem pijnstilling (paracetamol 500mg tot maximaal iedere 6 uur 2 tabletten) en eventueel lidocaïne vaseline zalf, een verdovende crème die de pijn ook kan dempen.
  • Diltiazem crème. Indien de pijn niet overgaat binnen 1 tot 2 weken is het verstandig om te starten met Diltiazem crème. Door de crème vermindert de spanning van de inwendige kringspier en kan de fissuur genezen. Het is belangrijk om de crème in de anus aan te brengen. Kijk hier voor ons filmpje hoe u de crème het beste aan kunt brengen. De behandeling kan 6 tot 12 weken duren. Als de klachten snel afnemen, kunt u in overleg met uw arts, de frequentie van het smeren afbouwen. Diltiazem geeft soms een allergische reactie van de huid. U kunt dan beter stoppen en isosorbidedinitraat (ISDN) zalf gebruiken. Een bijwerking van ISDN zalf is hoofdpijn maar dit gaat meestal na een paar dagen smeren over. U heeft een recept nodig voor Diltiazem en ISDN. Indien uw huisarts geen mogelijkheid heeft om dit voor te schrijven, kunt u contact met ons opnemen.
  • Bekkenfysiotherapie. Als er ook sprake is van verkramping van de bekkenbodemspier (dyssynergie) wordt bekkenfysiotherapie aangeraden. U krijgt dan adviezen over de juiste houding op het toilet en op gebied van ontspanning. Bij dyssynergie moet soms opnieuw geleerd worden hoe de spieren tijdens het poepen te gebruiken. De therapie wordt vaak gecombineerd met biofeedback en/of het zelf oprekken van de sluitspier. Het is belangrijk dat deze behandeling alleen wordt uitgevoerd door een gespecialiseerde bekkenfysiotherapeute.

Operatieve behandeling van een anale fissuur:

  • Botulinetoxine (Botox) injectie. Botulinetoxine verlamt de gladde spiervezels tijdelijk, waardoor de verhoogde spanning van de kringspier opgeheven wordt. De werking treedt meestal pas 48 uur na de injectie op maar soms duurt het wel 3 weken voordat de kringspier ontspannen is. De behandeling wordt vaak gecombineerd met een onderzoek onder narcose en het eventueel schoonmaken van de fissuur.
  • Fissurectomie. Een fissurectomie is het schoonmaken van de anale fissuur. Deze operatie kan succesvol zijn als de fissuur al lang bestaat en de randen van de fissuur niet goed doorbloed zijn. De fissuur zal dan ook nooit genezen. Deze behandeling wordt meestal gecombineerd met een botulinetoxine injectie.
  • Verschuivingsplastiek. Bij een verschuivingsplastiek wordt de fissuur helemaal weggehaald en de wond wordt bedekt met gezond weefsel in de anus.
  • Manuele anale dilatatie. Bij een manuele anale dilatatie wordt, onder narcose, de sluitspier voorzichtig opgerekt. Het zelf oprekken van de anus met de conussen (zie bekkenfysiotherapie) is een veiliger methode.
  • Laterale interne sfincterotomie (LIS). Bij een laterale interne sfincterotomie (LIS) wordt de inwendige sluitspier doorgesneden. Deze operatie helpt over het algemeen erg goed tegen de pijn, maar geeft zeker bij vrouwen die vaginale bevallingen hebben gehad een verhoogde kans op incontinentie op lange termijn.
Mogelijke complicaties na de behandeling van een anale fissuur

Soms ontstaan na de behandeling van een anale fissuur complicaties. De meest voorkomende zijn:

  • Intersfincterisch abces. In een klein aantal gevallen kan een abces ontstaan in de wond tussen de twee sluitspieren in. Een abces is een wat verder gevorderde ontsteking, waarbij pus is ontstaan. Meestal is er dan ook sprake van pusverlies uit de anus.
  • Incontinentie voor windjes of ontlasting. Soms ontstaat door het inspuiten van botulinetoxine ongewild verlies van een windje of vocht uit de anus. Ook kan het zijn dat u de ontlasting bij aandrang minder lang kan uitstellen. Deze klachten treden zelden op (minder dan 1%) en zijn tijdelijk van aard. Ook kunt u incontinentie klachten krijgen na een LIS.